Praca i zatrudnianie na Łotwie: wszystko, co musisz wiedzieć

Ten poradnik prostym językiem wyjaśnia najważniejsze zasady łotewskiej ustawy o pracy (Darba likums, „DL”) oraz podatków od wynagrodzeń. Pierwsza część jest przeznaczona dla osób pracujących na Łotwie. Druga część — dla firm, które po raz pierwszy zatrudniają na Łotwie lub delegują tu pracowników. Przepisy dotyczą wszystkich zatrudnionych na Łotwie, niezależnie od obywatelstwa.

Czas pracy

• Normalny czas pracy to do 8 godzin dziennie i 40 godzin tygodniowo (art. 131 ust. 1 DL).
• Standardem jest pięciodniowy tydzień pracy. Możliwy jest tydzień sześciodniowy, ale wtedy dzień pracy nie może trwać dłużej niż 7 godzin (art. 133 DL).
• Jeśli jednego dnia pracujesz krócej, inny dzień tego samego tygodnia może być dłuższy maksymalnie o 1 godzinę — tydzień nadal nie może przekroczyć 40 godzin (art. 131 ust. 2 DL).
• Dzień przed świętem państwowym jest krótszy o 1 godzinę (art. 135 DL).
• Przy pracy szczególnie niebezpiecznej limit wynosi 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo (art. 131 ust. 3 DL).

Niepełny wymiar czasu pracy to każdy uzgodniony czas pracy krótszy niż normalny. Umowa musi określać dokładną liczbę godzin. Praca ponad uzgodnione godziny wymaga pisemnego porozumienia (art. 134 DL).

Nadgodziny

Nadgodziny to praca ponad normalny czas pracy — ponad 8 godzin dziennie lub 40 godzin tygodniowo (art. 136 ust. 1 DL).

• Są dozwolone tylko wtedy, gdy pracownik i pracodawca uzgodnią je na piśmie (art. 136 ust. 2 DL). Bez zgody — wyłącznie w sytuacjach nadzwyczajnych i kilku innych wyjątkowych przypadkach (art. 136 ust. 3 DL).
• Średnio nie mogą przekraczać 8 godzin na 7 dni, liczonych w okresie do 4 miesięcy (art. 136 ust. 5 DL). Razem z normalnym czasem pracy daje to średnio 48 godzin tygodniowo.
• Nadgodziny są płatne z dodatkiem co najmniej 100% do stawki (art. 68 ust. 1 DL). Układ zbiorowy lub umowa mogą przewidywać więcej.
• Zamiast dodatku strony mogą uzgodnić płatny czas wolny (art. 136 ust. 9 DL).
• Osoby poniżej 18 roku życia nie mogą pracować w nadgodzinach (art. 136 ust. 6 DL).

Przerwy i odpoczynek

• Przerwa: jeśli dzień pracy trwa dłużej niż 6 godzin, przysługuje Ci przerwa trwająca co najmniej 30 minut, nie później niż 4 godziny od rozpoczęcia pracy. Przerwa jest co do zasady niepłatna, chyba że umowa stanowi inaczej albo nie możesz opuścić stanowiska pracy (art. 145 DL).
• Odpoczynek dobowy: co najmniej 12 godzin bez przerwy w każdym okresie 24 godzin (art. 142 ust. 1 DL).
• Odpoczynek tygodniowy: co najmniej 42 godziny bez przerwy w każdym okresie 7 dni. W pięciodniowym tygodniu pracy masz 2 dni wolne, co do zasady następujące po sobie; ogólnym dniem odpoczynku jest niedziela (art. 143 DL).

Praca w nocy, w dni wolne i w święta

• Pora nocna to godziny 22:00–06:00. Praca, która trwa w nocy dłużej niż 2 godziny, jest pracą w nocy (art. 138 ust. 1 DL). Jest płatna z dodatkiem co najmniej 50% (art. 67 ust. 1 DL).
• Pracę w dniu tygodniowego odpoczynku można polecić na piśmie tylko w wyjątkowych przypadkach, a w zamian musisz otrzymać równoważny odpoczynek (art. 143 ust. 4 DL).
• Święta państwowe są dniami wolnymi od pracy. Tam, gdzie praca musi być wykonywana bez przerwy, możesz pracować i otrzymujesz dodatek co najmniej 100% (art. 68 i 144 DL).

Praca zmianowa i sumowany czas pracy

W pracy zmianowej zmiana nie może być dłuższa niż normalny dzień pracy i nie możesz pracować dwóch zmian z rzędu. Pracodawca musi przedstawić Ci harmonogram zmian co najmniej 1 miesiąc przed jego rozpoczęciem (art. 139 DL).

Tam, gdzie pracy nie da się zmieścić w 8 godzinach dziennie i 40 godzinach tygodniowo (szpitale, ochrona, sklepy, transport), pracodawca może wprowadzić sumowany czas pracy (summētais darba laiks). Dni pracy mogą wtedy być dłuższe, ale w okresie rozliczeniowym nie możesz przepracować więcej niż normalny wymiar godzin (art. 140 DL):

• okres rozliczeniowy wynosi 1 miesiąc, na podstawie umowy do 3 miesięcy, a na podstawie układu zbiorowego do 12 miesięcy;
• nigdy nie możesz pracować dłużej niż 24 godziny bez przerwy ani więcej niż 56 godzin tygodniowo;
• godziny ponad normę okresu rozliczeniowego są nadgodzinami.

Ewidencja czasu pracy

Pracodawca musi dokładnie ewidencjonować godziny pracy każdego pracownika, w tym nadgodziny, pracę w nocy, pracę w dni odpoczynku i w święta państwowe (art. 137 ust. 1 DL). Masz prawo sprawdzić tę ewidencję (art. 137 ust. 3 DL). Pasek wynagrodzenia musi wykazywać przepracowane godziny, w tym nadgodziny i godziny nocne (art. 71 DL).

Wskazówka: prowadź własny prosty zapis godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy. Przyda się, jeśli kiedykolwiek dojdzie do sporu.

Urlop wypoczynkowy

• Każdemu pracownikowi przysługuje co najmniej 4 tygodnie kalendarzowe płatnego urlopu wypoczynkowego w roku, nie licząc świąt państwowych (art. 149 ust. 1 DL).
• Jedna część urlopu musi obejmować co najmniej 2 tygodnie bez przerwy (art. 149 ust. 2 DL).
• W pierwszym roku możesz wziąć urlop po 6 miesiącach nieprzerwanej pracy (art. 150 ust. 3 DL).
• Rodzicom przysługuje dodatkowy urlop: 3 dni robocze przy 3 lub więcej dzieciach poniżej 16 roku życia albo dziecku z niepełnosprawnością poniżej 18 roku życia oraz co najmniej 1 dzień dla pozostałych rodziców dzieci poniżej 14 roku życia (art. 151 ust. 1 DL).

Zwolnienie chorobowe

Jeśli zachorujesz i nie możesz pracować, lekarz wystawia elektroniczne zwolnienie lekarskie (darbnespējas lapa). Wtedy:

• 1. dzień nie jest płatny;
• dni 2–3: pracodawca płaci co najmniej 75% Twojego przeciętnego wynagrodzenia;
• dni 4–9: pracodawca płaci co najmniej 80%;
• od 10. dnia zasiłek chorobowy wypłaca Państwowa Agencja Ubezpieczeń Społecznych (VSAA).

(Ustawa o ubezpieczeniu macierzyńskim i chorobowym, art. 13 i 36.)

Umowa, okres próbny i wypowiedzenie

• Umowa o pracę musi zostać zawarta na piśmie i podpisana przed rozpoczęciem pracy (art. 40 ust. 1 DL). Musi określać m.in. stanowisko, miejsce pracy, wynagrodzenie i terminy jego wypłaty oraz uzgodniony dzienny lub tygodniowy czas pracy (art. 40 ust. 2 DL).
• Umowę zawiera się w języku łotewskim. Jeśli nie znasz łotewskiego wystarczająco dobrze, pracodawca musi poinformować Cię na piśmie w zrozumiałym dla Ciebie języku o warunkach umowy (art. 40 ust. 10 DL).
• Okres próbny nie może być dłuższy niż 3 miesiące (do 6 miesięcy tylko na podstawie układu zbiorowego). W umowie na czas określony do 6 miesięcy wynosi on najwyżej 1 miesiąc (art. 46 DL).
• W okresie próbnym każda ze stron może rozwiązać umowę z 3-dniowym pisemnym wypowiedzeniem (art. 47 ust. 1 DL).
• Po okresie próbnym pracownik może złożyć wypowiedzenie z zachowaniem 1-miesięcznego okresu wypowiedzenia na piśmie, chyba że uzgodniono krótszy okres. Z ważnej przyczyny pracownik może odejść natychmiast (art. 100 DL).

Wynagrodzenie i płaca minimalna

• Minimalne miesięczne wynagrodzenie w 2026 roku wynosi 780 EUR brutto za pracę w pełnym wymiarze (rozporządzenie Rady Ministrów nr 656).
• Wynagrodzenie wypłaca się co najmniej dwa razy w miesiącu, chyba że strony uzgodnią wypłatę raz w miesiącu (art. 69 ust. 1 DL).
• Praca w nocy, nadgodziny i praca w święta są płatne z dodatkami opisanymi powyżej.

Podatki od wynagrodzenia w 2026 roku

Podatki są potrącane przez pracodawcę z Twojego wynagrodzenia brutto:

• Składki na ubezpieczenie społeczne (VSAOI): 10,5% wynagrodzenia brutto (ustawa o państwowym ubezpieczeniu społecznym, art. 18).
• Podatek dochodowy od osób fizycznych (IIN): 25,5% co miesiąc (ustawa IIN, art. 15 ust. 3). Oblicza się go po odliczeniu Twoich składek na ubezpieczenie społeczne oraz — jeśli złożyłeś u tego pracodawcy książeczkę podatkową (algas nodokļa grāmatiņa) — minimum niepodlegającego opodatkowaniu w wysokości 550 EUR miesięcznie (ustawa IIN, art. 10, 12 i 17; kwota na 2026 rok jest określona w przepisach przejściowych, pkt 197).
• Ulga na osobę na utrzymaniu: 250 EUR miesięcznie na każdą taką osobę (ustawa IIN, art. 13).

Możesz mieć tylko jedną książeczkę podatkową, u jednego pracodawcy (ustawa IIN, art. 6). Część rocznego dochodu przekraczająca 105 300 EUR jest opodatkowana stawką 33%, a część łącznego rocznego dochodu przekraczająca 200 000 EUR — dodatkowymi 3%; rozlicza się to w rocznym zeznaniu podatkowym (ustawa IIN, art. 15 i 15.1).

Rezydencja podatkowa. Jesteś łotewskim rezydentem podatkowym, jeśli Twoje zadeklarowane miejsce zamieszkania znajduje się na Łotwie lub przebywasz na Łotwie 183 dni lub dłużej w dowolnym okresie 12 miesięcy, który zaczyna się lub kończy w danym roku podatkowym (ustawa o podatkach i opłatach, art. 14 ust. 2). Nierezydent płaci 25,5% podatku dochodowego od wynagrodzenia za pracę na Łotwie, ale nie przysługuje mu minimum niepodlegające opodatkowaniu ani ulgi. Wyjątkiem są rezydenci innych państw UE/EOG, którzy uzyskują na Łotwie ponad 75% swoich dochodów (ustawa IIN, art. 12 i 13).

Prawo do pracy. Obywatele UE, EOG i Szwajcarii mogą rozpocząć pracę zaraz po podpisaniu umowy. Jeśli przebywają na Łotwie dłużej niż 3 miesiące, muszą zarejestrować się w Urzędzie ds. Obywatelstwa i Migracji (PMLP). Obywatele innych państw potrzebują prawa do pracy. Przed ich zatrudnieniem pracodawca musi zgłosić wolne stanowisko w Państwowej Agencji Zatrudnienia (NVA), a oferta musi pozostać otwarta przez co najmniej 10 dni roboczych (PMLP).

Dla firm, które zaczynają działać na Łotwie

Jeśli znasz prawo pracy innego kraju, oto kwestie, które najczęściej zaskakują zagranicznych pracodawców na Łotwie.

Zanim zacznie pracę pierwszy pracownik

1. Podpisz pisemną umowę przed rozpoczęciem pracy, w języku łotewskim, ze wszystkimi warunkami wymaganymi przez art. 40 ust. 2 DL. Jeśli pracownik nie zna łotewskiego wystarczająco dobrze, przekaż mu pisemną informację o warunkach w zrozumiałym dla niego języku (art. 40 ust. 10 DL).
2. Zgłoś pracownika do Państwowej Służby Skarbowej (VID) najpóźniej 1 godzinę przed rozpoczęciem przez niego pracy (ustawa o państwowym ubezpieczeniu społecznym, art. 13; rozporządzenie Rady Ministrów nr 827, pkt 8.1).
3. Oceń ryzyko zawodowe w środowisku pracy i przeszkol pracownika z zakresu ochrony pracy, gdy zaczyna pracę, w sposób dla niego zrozumiały (ustawa o ochronie pracy, art. 8 i 14). Jeśli praca wiąże się z czynnikami szkodliwymi, zapewnij obowiązkowe badania lekarskie na koszt pracodawcy (art. 15).
4. Prowadź ewidencję czasu pracy każdego pracownika od pierwszego dnia (art. 137 DL).
5. Przy 10 lub więcej pracownikach przyjmij regulamin pracy (darba kārtības noteikumi) w ciągu 2 miesięcy od rozpoczęcia działalności. Regulamin musi obejmować czas pracy i przerwy, terminy wypłaty wynagrodzenia oraz zasady udzielania urlopów, a każdy pracownik musi się z nim zapoznać (art. 55 DL).

Płace i podatki

• Potrącaj składki pracownika na ubezpieczenie społeczne (10,5%) i podatek dochodowy (25,5%) i odprowadzaj je razem ze składkami pracodawcy w wysokości 23,59% (ustawa o państwowym ubezpieczeniu społecznym, art. 18 i 21).
• Składaj miesięczny raport pracodawcy do VID do 17. dnia następnego miesiąca (rozporządzenie Rady Ministrów nr 827, pkt 21).
• Opłacaj składki na ubezpieczenie społeczne do 23. dnia następnego miesiąca, a podatek dochodowy do 23. dnia miesiąca, w którym wypłacono wynagrodzenie (ustawa o państwowym ubezpieczeniu społecznym, art. 21 ust. 1; ustawa IIN, art. 17 ust. 5).
• Minimalne składki: jeśli kwartalne wynagrodzenie pracownika jest niższe niż 3 płace minimalne, pracodawca płaci składki od różnicy z własnych środków. Niektóre grupy są z tego zwolnione, np. emeryci i studenci studiów stacjonarnych poniżej 24 roku życia (ustawa o państwowym ubezpieczeniu społecznym, art. 20.4).
• Wypłacaj wynagrodzenie co najmniej dwa razy w miesiącu albo raz w miesiącu, jeśli tak uzgodniono (art. 69 DL).

Czas pracy: co musisz zorganizować

• Nadgodziny tylko za pisemną zgodą, płatne z dodatkiem co najmniej +100%, średnio nie więcej niż 8 godzin na 7 dni (art. 68 i 136 DL).
• Praca w nocy z dodatkiem co najmniej +50% (art. 67 DL), praca w święta z dodatkiem co najmniej +100% (art. 68 DL).
• Harmonogramy zmian co najmniej 1 miesiąc wcześniej; bez dwóch zmian z rzędu (art. 139 DL).
• Odpoczynek: 12 godzin dobowo, 42 godziny tygodniowo, przerwa najpóźniej po 4 godzinach (art. 142, 143 i 145 DL).
• Dokładna ewidencja czasu pracy, w tym nadgodzin, godzin nocnych i świątecznych; pracownik może ją sprawdzić (art. 137 DL).

Rozwiązanie stosunku pracy

Na Łotwie nie można zwolnić pracownika bez przyczyny. Pracodawca może wypowiedzieć umowę wyłącznie z jednej z przyczyn wymienionych w art. 101 DL — związanych z zachowaniem lub zdolnościami pracownika albo z przyczyn ekonomicznych, organizacyjnych lub technologicznych, takich jak likwidacja stanowiska. Wypowiedzenie musi mieć formę pisemną.

• Okres wypowiedzenia: w zależności od przyczyny natychmiast, 10 dni lub 1 miesiąc; w niektórych przypadkach 2 miesiące dla pracowników z niepełnosprawnością (art. 103 DL).
• Odprawa m.in. w razie likwidacji stanowiska: 1 średnie miesięczne wynagrodzenie przy stażu krótszym niż 5 lat, 2 miesięczne wynagrodzenia przy 5–10 latach, 3 przy 10–20 latach, 4 przy ponad 20 latach (art. 112 DL).

Delegowanie pracowników na Łotwę

Pracodawca z innego państwa UE/EOG, który deleguje pracowników na Łotwę, musi (art. 14.1 DL):

• przed delegowaniem elektronicznie powiadomić VDI — na stronie posting.vdi.gov.lv, dostępnej po angielsku;
• zgłaszać zmiany w ciągu 3 dni roboczych i wyznaczyć osobę kontaktową na Łotwie;
• przechowywać umowę, paski wynagrodzeń i ewidencję czasu pracy oraz udostępniać je przez 2 lata po zakończeniu delegowania;
• stosować łotewskie przepisy dotyczące maksymalnego czasu pracy i minimalnego odpoczynku, minimalnego płatnego urlopu, wynagrodzenia wraz z dodatkami za nadgodziny, pracę w nocy i w święta, ochrony pracy oraz równego traktowania.

Po 12 miesiącach (18 miesiącach przy uzasadnionym powiadomieniu) stosuje się prawie wszystkie łotewskie warunki zatrudnienia. Łotewski zleceniodawca nie może dopuścić delegowanego pracownika do pracy bez dowodu, że VDI zostało powiadomione (art. 14 ust. 2.6 DL).

Kary

Państwowa Inspekcja Pracy (VDI) może nakładać kary na pracodawców (1 jednostka kary = 5 EUR):

Łotwa na tle minimum unijnego

Wszystkie państwa UE muszą przestrzegać dyrektywy 2003/88/WE w sprawie czasu pracy. Określa ona minimalne standardy; każde państwo może przyznać pracownikom więcej. Łotwa daje więcej w kilku obszarach:

Gdzie szukać pomocy

Jeśli pracodawca nie przestrzega przepisów, skontaktuj się z Państwową Inspekcją Pracy Łotwy (Valsts darba inspekcija, VDI):

• konsultacje: +371 67186522 (pon.–czw. 8:00–17:00, pt. 8:00–14:30);
• e-mail: vdi@vdi.gov.lv;
• adres: Krišjāņa Valdemāra iela 38 k-1, Ryga.

VDI udziela konsultacji pracownikom i pracodawcom oraz kontroluje pracodawców. Może nakazać pracodawcy usunięcie naruszeń i nałożyć kary. Instytucje państwowe przyjmują pisemne dokumenty w języku łotewskim; dokument w innym języku wymaga poświadczonego tłumaczenia (ustawa o języku państwowym, art. 10).

W sprawie niewypłaconego wynagrodzenia możesz też zwrócić się do sądu. Roszczenia dotyczące wynagrodzenia należy co do zasady wnieść w ciągu 2 lat (art. 31 DL) — nie przegap tego terminu, czekając na odpowiedź VDI.

Pracodawca nie może karać pracownika za korzystanie z przysługujących mu praw (art. 9 DL).